Ο Έλληνας δάσκαλος του Αϊνστάιν

1

Λίγο καιρό προτού φύγει από τη ζωή ο Άλμπερτ Αϊνστάιν, o θεμελιωτής της θεωρίας της σχετικότητας, φρόντισε σε μία από τις τελευταίες εμφανίσεις του να χαρακτηρίσει τον Κωνσταντίνο Καραθεοδωρή ως το μεγάλο δάσκαλό του.

«Ζητάτε να σας απαντήσω σε χίλια δυο πράγματα, κανείς δεν θέλησε να μάθει ποιος ήταν ο δάσκαλός μου, ποιος μου έδειξε και μου άνοιξε το δρόμο στην ανώτερη μαθηματική επιστήμη, σκέψη και έρευνα. Έτσι απλά σας λέω ότι ο μεγάλος μου δάσκαλος ήταν ο αξεπέραστος Έλληνας Κωνσταντίνος Καραθεωδορής, στον οποίο χρωστάμε τα πάντα…», δήλωσε ο Άλμπερτ Αϊνστάιν, αναφερόμενος στον Έλληνα μαθηματικό από τη Θράκη. Ο «Κάρα», όπως τον αποκαλούν, βοήθησε ουσιαστικά τον Άλμπερτ Αϊνστάιν να ολοκληρώσει τη θεωρία της σχετικότητας και το έργο του στην έρευνα και τη διατύπωση των ανώτατων Μαθηματικών έχει αναγνωριστεί από την παγκόσμια μαθηματική κοινότητα.

2

Η συνεργασία του παγκοσμίου φήμης Έλληνα επιστήμονα και η επικοινωνία που είχε με τον Άλμπερτ Αϊνστάιν, για τη διατύπωση της γενικής θεωρίας της σχετικότητας αποτυπώνονται σε επιστολές που διασώζονται σήμερα στο μουσείο που φέρει το όνομά του στην Κομοτηνή. Μέσα από την αλληλογραφία των δύο ανδρών, που ξεκίνησε το Σεπτέμβριο του 1916, προκύπτει η μεγάλη συμβολή του Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή στη διατύπωση της γενικής θεωρίας της σχετικότητας.

3

Η αλληλογραφία Αϊνστάιν-Καραθεοδωρή

«Αξιότιμε κύριε συνάδελφε! Θεωρώ την παράγωγό σας υπέροχη… Αρχικά με δυσκόλεψε ένα μικρό γραφικό λάθος που βρισκόταν στη δεύτερη σελίδα. Τώρα όμως κατανοώ τα πάντα. Θα έπρεπε να δημοσιεύσετε τη θεωρία με αυτή τη μορφή στo Αnnalen der Physik, γιατί οι φυσικοί συνήθως δεν γνωρίζουν τίποτε για το αντικείμενο αυτό, όπως και εγώ άλλωστε. Θα πρέπει να σας φάνηκα με την επιστολή μου σαν τον Βερολινέζο εκείνο, ο οποίος μόλις τώρα ανακάλυψε το Γκρούνεβαλντ και ρωτάει αν υπήρξαν ποτέ άνθρωποι εκεί μέσα. Αν θέλετε, δε, να κάνετε τον κόπο να μου αναπτύξετε και τους κανονικούς μετασχηματισμούς, θα βρείτε στο πρόσωπό μου έναν ευγνώμονα και συνειδητό ακροατή. Και αν επιπλέον λύσετε το πρόβλημα των κλειστών χρονικών γραμμών, τότε προσκυνώ σας. Εδώ κρύβεται κάτι με το οποίο αξίζει να ασχοληθούν οι κορυφαίοι.

Τους εξαιρετικούς μου χαιρετισμούς.

Δικός σας,

Α. Αϊνστάιν»,

Η επιστολή βρίσκεται στα αρχεία του μουσείου «Κ. Καραθεοδωρή».

  • «Θα θέλατε να σκεφτείτε τον χρόνο; Εδώ βρίσκεται ο πυρήνας αυτού του άλυτου έως τώρα προβλήματος του χωροχρόνου.

Σας χαιρετά ο όλος δικός σας

Α. Αϊνστάιν»,

σημειώνει σε άλλη του επιστολή, ενώ όταν ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρής δημοσίευσε την εργασία του επί των αξιωμάτων της ειδικής θεωρίας της σχετικότητας παίρνει το πρώτο συγχαρητήριο τηλεγράφημα από τον Άλμπερτ Αϊνστάιν.

4

  • «Αγαπητέ Συνάδελφε, με καταπλήξατε», σημείωσε

Ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή είναι ίσως το μεγαλύτερο σύγχρονο μαθηματικό μυαλό της Ελλάδας και ως είθισται, έζησε και μεγαλούργησε… εκτός Ελλάδος. Το γνωστικό αντικείμενο του μεγάλου Έλληνα είχε επεκταθεί πολύ πέραν των αγαπημένων του μαθηματικών, στη Φυσική, εφαρμοσμένη και θεωρητική, στην Αρχαιολογία, ενώ είχε ξεκινήσει την καριέρα του ως μηχανικός, ορμώμενος από την αγάπη του για τη γεωμετρία. Γεννημένος το1873 από Έλληνα διπλωμάτη, ο Κ. Καραθεοδωρή είχε τις ευκαιρίες να μεγαλώσει σε πολιτισμένο περιβάλλον και να φοιτήσει σε ευρωπαϊκά σχολεία, στη Ριβιέρα, στο Σαν Ρέμο και στις Βρυξέλλες -όπου ο πατέρας του ήταν πρέσβης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η πρώιμη αγάπη του για τα μαθηματικά, και δη τη Γεωμετρία, τον οδήγησε σε σπουδές πολιτικού μηχανικού. Ως τέτοιος, εργάστηκε σε έργα οδοποιίας στην Ελλάδα, αλλά και στο φράγμα του Ασουάν, στην Αίγυπτο. Εκεί ανακάλυψε και την αγάπη του για την Αρχαιολογία, ενώ είχε την ευκαιρία να μελετήσει μαθηματικά συγγράμματα των αρχαίων Αιγυπτίων, κάτι που συνέβαλε στην απόφασή του να επικεντρωθεί στα μαθηματικά, εγκαταλείποντας την καριέρα του πολιτικού μηχανικού και οδεύοντας στη Γερμανία για μαθηματικές σπουδές. Στη Γερμανία, όπου έζησε και εργάστηκε, είχε την τύχη να συνεργαστεί με κάποια από τα μεγαλύτερα μυαλά της -ανήσυχης- εποχής του, όπως ο Μαξ Πλανκ, ο Έρχαρντ Σμιτ και ο Αλβέρτος Αϊνστάιν. Η συνεργασία του με τον Αϊνστάιν Η συχνή ανταλλαγή επιστολών μεταξύ του Έλληνα μαθηματικού και του Άλμπερτ Αϊνστάιν μαρτυρά τη συνεργασία και την αμοιβαία εκτίμηση που έτρεφαν ο ένας στον άλλον, ενώ η μελέτη των κειμένων δείχνει ότι το έργο του Καραθεοδωρή βοήθησε ιδιαίτερα τον Αϊνστάιν στη θεμελίωση της Θεωρίας της Σχετικότητας. Σε μια από αυτές, ο Καραθεοδωρή αναλύει στον Αϊνστάιν το μαθηματικό λογισμό των μεταβολών, με τον γερμανοεβραίο επιστήμονα να τον καλεί να σκεφτεί κάτι επιπλέον «για το πρόβλημα των κλειστών χρονοειδών καμπυλών. Εδώ βρίσκεται ο πυρήνας του άλυτου ακόμη προβλήματος του χωροχρόνου». Σε έτερη επιστολή, ο Αϊνστάιν επισημαίνει, μεταξύ άλλων: «Αν θέλετε να μπείτε στον κόπο να μου εξηγήσετε ακόμα και τους κανονικούς μετασχηματισμούς θα βρείτε έναν ευγνώμονα και ευσυνείδητο ακροατή. Αν όμως λύσετε και το πρόβλημα των κλειστών γραμμών του χρόνου, θα σταθώ μπροστά σας με σταυρωμένα χέρια. Πίσω από αυτό υπάρχει κρυμμένο κάτι που είναι αντάξιο του ιδρώτα των καλυτέρων». Με αφορμή τα ανωτέρω, κάποιοι του αποδίδουν το ρόλο του… δασκάλου του Αϊνστάιν και την πατρότητα της Θεωρίας της Σχετικότητας του γερμανού φυσικού, λόγω της συνεργασίας των δυο αντρών και των επιστολών. Αυτή η… παρεξήγηση οφείλεται εν πολλοίς στη γόνιμη συνεργασία των δυο αντρών, στην ευγένεια και τον θαυμασμό που έτρεφαν ο ένας για τον άλλον, αλλά και σε σκοπιμότητες που έχουν σχέση αφενός με την ελληνική καταγωγή του ενός και αφ’ ετέρου, με την εβραϊκή καταγωγή του δεύτερου. Άλλωστε, ο έλληνας καθηγητής δεν είναι ο μόνος στον οποίο έχει επιχειρηθεί να αποδοθεί το κολοσσιαίο έργο της Θεωρίας της Σχετικότητας, καθώς αντισημιτικοί και ναζιστές δεν άντεχαν στην ιδέα ότι η μεγαλύτερη επανάσταση στη θεωρητική φυσική προερχόταν από έναν αριστερό εβραίο. Έτσι, όταν ο Αϊνστάιν αποκαλεί σε επιστολή του τον Καραθεοδωρή «δάσκαλο» -όπως συνήθιζαν και συνηθίζουν να αποκαλούν ο ένας τον άλλον τα μέλη της πανεπιστημιακής κοινότητας- ο τίτλος είχε ήδη βγει. Άλλοι πάλι, αποδίδουν στον Κ. Καραθεοδωρή την ιδιότητα του… ιδρυτή της περίφημης «ομάδας Ε», αναφέροντας ότι η Θεωρία της Σχετικότητας είναι κομμάτι της «πανάρχαιας γνώσης» την οποία έφεραν στη Γη οι πρόγονοι των Ελλήνων από τον πλανήτη Σείριο και ο Άλμπερτ Αϊνστάιν την «ιδιοποιήθηκε». Ίσως η κατάλληλη απάντηση προς αυτούς είναι ότι όταν ο Καραθεοδωρή επιχείρησε να μείνει και να εργαστεί στην Ελλάδα, του προσφέρθηκε η δουλειά του δασκάλου στην επαρχία. Μάλλον, η παρέα με τον Αϊνστάιν ήταν καλύτερη επιλογή. Το έργο του Καραθεοδωρή Ακόμη και χωρίς την πατρότητα της Θεωρίας της Σχετικότητας, η συμβολή του Καραθεοδωρή στην επιστήμη και δη στους κλάδους των θεωρητικών μαθηματικών και της μαθηματικής φυσικής, είναι τεράστια. Το όνομά του αναφέρεται σε θεμελιώδη θεωρήματα της ανάλυσης, της θεωρίας του μέτρου, της θερμοδυναμικής, της μηχανικής, της γεωμετρικής οπτικής κ.α., δείχνοντας ένα πολύπλευρο πνεύμα, στα πρότυπα των αρχαίων πανεπιστημόνων. Γι’ αυτό το έργο, ο καθηγητής Lars του Harvard σημειώνει: «Ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή ήταν ένας από τους αρχηγούς μαθηματικούς οι οποίοι στο πρώτο μισό του 20ου αιώνα δημιούργησαν τα θεμέλια για τη μελλοντική ανάπτυξη των μαθηματικών που κινδύνευαν να παραμείνουν στάσιμα». Ο καθηγητής Hantrix Tietze γράφει: «Η αντίληψή του κατά την οποία το περιεχόμενο της επιστήμης δεν είναι μόνο η εποπτεία των αποτελεσμάτων, αλλά κατά πρώτο η αρχιτεκτόνηση άρτιου θεωρηματικού οικοδομήματος, παρακίνησαν τον Καραθεοδωρή στην ανάπτυξη της διαρθρώσεως της θερμοδυναμικής κατά τρόπο που επιτρέπει τη διαυγέστατη θεώρηση των θεμελιωδών αρχών».

 
 
 

About the author

More posts by

 

 

 

Add a comment

required

required

optional


 
 
Read previous post:
Παγκόσμια Ημέρα Χορού 29/4: Οι καλύτεροι χορευτές μπαλέτου του 20ού αιώνα!

Mε αφορμή την χθεσινή Παγκόσμια Ημέρα Χορού επιλέξαμε και παρουσιάζουμε μερικά από τα μεγάλα αστέρια του χορού που έχουν χορέψει...

Close